Колумна: Кога надежта станува бизнис, а болката валута

Пишува: Томислав Новаковик

Постои една работа посилна од парите, посилна од политиката и посилна од секоја измама. Тоа е надежта.

Токму затоа најсуровите измами не се оние во кои некој ќе ви земе пари од паричникот или ќе ве измами преку интернет. Најтешките измами се оние во кои некој ќе ви ја украде надежта.

Последниот случај со наводните „кубански вакцини против рак“, по кој Основното јавно обвинителство во Велес отвори постапка за измама и надрилекарство, е многу повеќе од обична криминална хроника. Тој отвора болна рана во македонското општество, рана која постои со години и која ретко се споменува гласно.

Станува збор за луѓе кои секој ден се борат со една од најтешките дијагнози. За родители кои продаваат имот за да спасат дете. За деца кои бараат спас за своите родители. За семејства кои живеат меѓу лекарски наоди, терапии и стравови.

Кога животот виси на тенка нишка, човек почнува да верува и во невозможни работи.

Токму таму се појавуваат различните „чудотворни лекови“, „тајни терапии“, „револуционерни вакцини“, „алтернативни методи“ и „гарантирани излекувања“. Секогаш доаѓаат со иста приказна. Некаде постои лек кој медицината го крие. Некаде постои третман до кој можат да дојдат само избраните. Некаде има последна надеж.

Но вистинското прашање не е дали некој се обидел да измами.

Вистинското прашање е зошто луѓето се подготвени да поверуваат.

Одговорот е едноставен и болен.

Затоа што очајот е најсилниот сојузник на измамата.

Кога официјалната медицина ќе каже дека опциите се ограничени, кога пациентот ќе се соочи со неизвесна прогноза, кога семејството ќе почувствува дека времето истекува, тогаш секоја искра надеж изгледа како спас.

Во такви околности измамникот не продава вакцина.

Тој продава надеж.

Токму затоа здравствените измами се посебно опасни. Тие не земаат само пари. Тие одземаат време. А кај онколошките пациенти времето понекогаш е најскапоцената работа што ја имаат.

Македонското општество мора да извлече неколку важни лекции од овој случај.

Прво, никој не смее да ветува чудесни излекувања без научна потврда и медицинска верификација.

Второ, институциите мора побрзо и поагресивно да реагираат на секоја појава на надрилекарство и медицински измами.

Трето, потребна е далеку поголема едукација на јавноста за тоа како функционираат ваквите шеми и колку лесно можат да бидат искористени емоциите на луѓето.

Но, постои и четврта лекција.

Општеството мора да покаже повеќе емпатија кон болните и нивните семејства.

Лесно е од страна да се каже дека некој бил лековерен. Но никој не знае што значи борбата за уште еден ден живот, уште една можност, уште една надеж. Во таа состојба многумина би се фатиле и за последната сламка.

Затоа овој случај не треба да биде само уште една полициска вест што ќе исчезне по неколку дена.

Тој треба да биде предупредување.

Предупредување дека во секое општество постојат луѓе подготвени да заработат од туѓата мака. Но и потсетник дека најдобрата одбрана од таквите појави се силните институции, образованите граѓани и довербата во науката.

Зашто кога надежта ќе стане стока, а болката валута, тогаш проблемот повеќе не е само правен. Тој станува длабоко морален и човечки.

А токму таму секое општество го покажува своето вистинско лице.