АЛТА БАНКА БИТОЛА – ПРЕД ИЗБОР ШТО МОЖЕ ДА ЈА ПРОМЕНИ БАНКАРСКАТА И ЕКОНОМСКАТА ИДНИНА НА ПЕЛАГОНИЈА

Дали кризата на една банка ќе биде само сопственички проблем или почеток на поголеми промени во македонскиот банкарски систем?

Автор: М-р Томислав Новаковиќ

Случувањата со Алта банка Битола отвораат прашање многу поголемо од судбината на една банкарска институција. Тие ја отвораат дебатата за иднината на банкарскиот сектор во Македонија, за концентрацијата на финансискиот капитал, за странските инвестиции и, особено, за економската перспектива на Битола и Пелагонија.

Банката не е само институција во која граѓаните ги чуваат своите заштеди, а компаниите ги извршуваат плаќањата. Таа е дел од економската инфраструктура на еден град и регион. Преку неа се финансираат земјоделството, производството, трговијата, малите и средните претпријатија, инвестициите и отворањето нови работни места.

Затоа, она што денес се случува со Алта банка Битола не треба да се набљудува исклучиво низ призмата на нејзиниот сопственик во Белград. Треба да се анализира и низ призмата на иднината на македонското банкарство и економскиот развој на Пелагонија.

1. ШТО НИ ПОКАЖУВААТ БРОЈКИТЕ ЗА МАКЕДОНСКИОТ БАНКАРСКИ СИСТЕМ?

За да ја разбереме сериозноста на ситуацијата, најнапред треба да ја погледнеме пошироката слика.

Според податоците на Македонската банкарска асоцијација, на 30 јуни 2026 година вкупната актива на македонскиот банкарски систем изнесувала 954,9 милијарди денари, односно приближно 15,5 милијарди евра.

Вкупните кредити достигнале 592,2 милијарди денари, депозитите 677,1 милијарда денари, а капиталот и резервите 130,7 милијарди денари.

Адекватноста на капиталот изнесувала 19,52%, додека учеството на нефункционалните кредити било 1,97%.

Овие показатели укажуваат дека македонскиот банкарски систем како целина влегол во овој период со значителна капитална основа, раст на депозитите и кредитната активност и релативно ниско учество на нефункционалните кредити.

Но, стабилноста на системот не значи дека секоја поединечна банка е без ризик. Токму случајот со Алта банка покажува дека проблемите на сопственикот можат да создадат сериозни институционални и ликвидносни предизвици и за посебно правно лице во друга држава.

2. АЛТА БАНКА БИТОЛА – ШТО ПОКАЖУВААТ НЕЈЗИНИТЕ ФИНАНСИСКИ РЕЗУЛТАТИ?

Особено значајни се финансиските податоци за Алта банка Битола.

Според податоците објавени на Македонската берза, во 2025 година банката имала вкупна актива од 11,29 милијарди денари, капитал и резерви од 1,99 милијарди денари и остварена нето-добивка од 40,6 милиони денари.

Меѓутоа, подлабоката анализа покажува и една важна промена: добивката од 163,17 милиони денари во 2024 година се намалила на 40,6 милиони денари во 2025 година.

Тоа е пад од приближно 75%.

Уште поважен е извештајот за првите девет месеци од 2026 година.

На 30 септември 2026 година, банката прикажала:

• Вкупна актива: 11,27 милијарди денари.
• Капитал и резерви: 1,98 милијарди денари.
• Депозити од клиенти: 8,91 милијарди денари.
• Нето-кредити: 4,90 милијарди денари.
• Ликвидна актива во однос на вкупната актива: 43,91%.
• Нето-загуба за деветте месеци: 48,64 милиони денари.

Значи, имаме две истовремени појави: значителна депозитна база и високо учество на ликвидната актива, но и негативен финансиски резултат во првите девет месеци од 2026 година.

Ова е податок што не смее да се премолчи.

Банката бележи годишен раст на кредитите од 27,6%, додека депозитите се зголемени за 5,4%. Истовремено, трошоците за вработените пораснале за 32,57%, а останатите оперативни расходи за 26,31%.

Овие бројки отвораат прашање за одржливоста на деловниот модел, трошоците на трансформацијата и способноста на банката да ја врати профитабилноста.

Сепак, негативниот финансиски резултат сам по себе не значи дека банката е несолвентна. Потребно е да се анализираат квалитетот на активата, структурата на обврските, капиталните показатели и евентуалната изложеност кон матичната банка.

Особено е важно да се утврди колкав дел од загубата произлегува од инвестиции во развој, а колкав од реални проблеми во работењето.

3. КОЛКАВА Е РЕАЛНАТА ТЕЖИНА НА АЛТА БАНКА ВО МАКЕДОНСКИОТ СИСТЕМ?

Ако ги споредиме податоците од септември за Алта банка со податоците за целиот банкарски систем од јуни 2026 година, добиваме приближна слика за нејзината пазарна позиција.

Актива од 11,27 милијарди денари претставува околу 1,18% од вкупната актива на банкарскиот систем.

Депозитите од 8,91 милијарди денари се околу 1,32% од системската депозитна база, додека нето-кредитите од 4,90 милијарди денари се околу 0,83% од вкупните кредити.

Ова се приближни споредби, бидејќи користат различни пресечни датуми.

Што значи тоа?

На национално ниво, Алта банка не претставува голем дел од банкарскиот систем. Нејзината евентуална ликвидација, сама по себе, не би значела автоматски системска банкарска криза.

Но, националниот процент не ја покажува целосната регионална важност на една банка.

За Битола и Пелагонија, нејзиното значење може да биде многу поголемо од нејзиниот удел во националната актива, особено ако има значајна концентрација на локални компании, земјоделски производители, вработени и деловни партнери меѓу нејзините клиенти.

Тука се наоѓа суштинската разлика меѓу националниот и регионалниот економски ефект.

4. ШТО МОЖЕ ДА СЕ СЛУЧУВА СО МАКЕДОНСКИОТ БАНКАРСКИ СИСТЕМ?

Случајот со Алта банка може да биде почеток на нова фаза на сопственичко преструктурирање во македонскиот банкарски сектор.

Во банкарството, преземањата и спојувањата се нормални деловни процеси. Поголемите банки настојуваат да ја зголемат својата пазарна позиција, да ги намалат трошоците и да добијат пристап до нови клиенти и пазари.

Но, кога сопственичката структура е погодена од стечај или одземање дозвола на матичниот сопственик, процесот добива дополнителна правна и финансиска сложеност.

Во наредниот период можат да се појават неколку сценарија.

Прво сценарио: Продолжување на консолидацијата на банкарскиот сектор.

Поголемите банки можат да покажат интерес за преземање помали банки, со цел проширување на својата мрежа, депозитната база и кредитното портфолио.

Тоа може да донесе поголема оперативна ефикасност, но и намалување на бројот на самостојни банкарски институции.

Ако овој процес се одвива без соодветна конкуренција и регулаторна контрола, постои ризик од поголема концентрација на банкарскиот капитал и ограничување на изборот за клиентите.

Второ сценарио: Влез на нови странски инвеститори.

Кризата може да отвори можност за влез на нови финансиски групации од регионот или од Европската Унија.

За Македонија тоа може да биде позитивно доколку инвеститорите донесат свеж капитал, современи банкарски технологии, нови производи и поголем капацитет за финансирање на стопанството.

Но, странскиот капитал не е автоматска гаранција за успешна банка. Важни се квалитетот на инвеститорот, неговата финансиска стабилност, долгорочните намери и способноста да управува со ризиците.

Трето сценарио: Поголема концентрација и послаба достапност на локалното финансирање.

Ако бројот на самостојни банки продолжи да се намалува, можно е одлучувањето за кредитирање да се централизира во Скопје или во регионални центри надвор од Пелагонија.

Тоа не значи дека кредитите автоматски ќе станат поскапи или потешко достапни. Но, постои ризик локалните специфики и потребите на помалите компании да добијат помало внимание во однос на големите корпоративни клиенти.

Затоа, вистинското прашање не е само колку банки ќе останат во Македонија, туку колку квалитетно ќе го финансираат реалното стопанство.

5. БИТОЛА И ПЕЛАГОНИЈА – ЕКОНОМСКИ РЕГИОН ШТО НЕ СМЕЕ ДА ОСТАНЕ БЕЗ ФИНАНСИСКА ПОДДРШКА

Битола не е само административен и културен центар. Таа е еден од главните економски центри на Пелагонискиот регион.

Според податоците на деловната база BiznisMreza, во Битола во 2025 година биле евидентирани 4.115 активни компании, со вкупни приходи над 94,73 милијарди денари. Овие компании вработувале повеќе од 27.421 лице, а прикажаната вкупна добивка изнесувала 5,72 милијарди денари.

Ова е економска база која бара сериозна финансиска поддршка.

На Пелагонија ѝ се потребни банки што ќе можат да ги следат нејзините развојни потреби:

• Финансирање на земјоделското производство и откупот.
• Инвестиции во прехранбената индустрија и преработувачките капацитети.
• Кредитирање на малите и средните претпријатија.
• Финансирање на енергетски ефикасни објекти и обновливи извори на енергија.
• Развој на туризмот, угостителството и хотелските капацитети.
• Поддршка на извозно ориентираните компании.
• Инвестиции во транспортната и логистичката инфраструктура.

Особено е важно финансирањето на земјоделството. Пелагонија располага со значајна земјоделска база, но современото земјоделство повеќе не може да се потпира само на сезонски приходи и традиционални производствени модели.

Потребни се инвестиции во механизација, системи за наводнување, складишни капацитети, ладилници, преработка, пакување и пласман на странски пазари.

Банката што ќе може да ги препознае овие потреби ќе има многу поголема развојна улога од онаа што се сведува само на прибирање депозити и одобрување потрошувачки кредити.

6. ШТО АКО БИТОЛА ИЗГУБИ САМОСТОЈНА БАНКАРСКА ИНСТИТУЦИЈА?

Ова е прашањето што треба да ја загрижи локалната бизнис-заедница.

Ако Алта банка Битола добие нов стабилен сопственик, со соодветен капитал и развојна стратегија, градот може да ја задржи банкарската инфраструктура и да добие можност за нов развоен циклус.

Но, ако дојде до затворање или целосно интегрирање во друга банкарска институција, Битола може да изгуби дел од својата институционална и деловна самостојност.

Тоа не значи дека кредитирањето во градот ќе престане. Клиентите ќе можат да се обратат до други банки.

Но, може да се промени начинот на одлучување, односот со локалните компании и брзината на процена на нивните потреби.

Една мала производствена компанија од Битола, еден земјоделски производител од Новаци или Могила и една туристичка инвестиција во Преспанскиот регион имаат различни финансиски потреби од голема компанија во Скопје.

Тие бараат познавање на локалниот пазар, сезонските приходи, производствените циклуси и специфичните ризици.

Затоа, локалното присуство на банка не треба да се мери само според бројот на филијали, туку и според тоа колкав дел од локалната економија навистина финансира.

7. ТРИ МОЖНИ СЦЕНАРИЈА ЗА ИДНИНАТА НА БИТОЛА И ПЕЛАГОНИЈА

СЦЕНАРИО А: НОВ СОПСТВЕНИК И НОВ РАЗВОЕН ЦИКЛУС

Ова е сценарио во кое Алта банка Битола добива финансиски стабилен инвеститор, кој ја задржува институцијата, ја стабилизира нејзината работа и инвестира во нејзиниот развој.

Во таков случај, банката може да стане важен партнер на локалното стопанство, особено ако воспостави посебна стратегија за кредитирање на земјоделството, индустријата, малите компании и туризмот.

СЦЕНАРИО Б: ПРЕЗЕМАЊЕ И ЦЕНТРАЛИЗАЦИЈА

Во ова сценарио, банката ја презема поголема банкарска групација и ја интегрира во својата постојна организација.

Може да се постигнат пониски оперативни трошоци, подобри дигитални услуги и поголема финансиска моќ.

Но, локалната бизнис-заедница мора да внимава дали со интеграцијата ќе се задржат локалното одлучување, вработеноста и поддршката за помалите компании.

СЦЕНАРИО В: ПРОДОЛЖЕНА НЕИЗВЕСНОСТ И СЛАБЕЕЊЕ НА ДОВЕРБАТА

Ако сопственичката постапка се одолжи, а неизвесноста продолжи, банката може да се соочи со отежнато привлекување нови клиенти и деловни партнери, послаб раст и дополнителни трошоци.

За Битола ова би значело губење време и потенцијални развојни можности.

Најголемата опасност во таков случај не мора да биде директното финансиско пропаѓање на банката, туку пропуштањето на инвестиции и намалувањето на довербата во локалната финансиска инфраструктура.

8. ШТО ТРЕБА ДА НАПРАВАТ БИТОЛА И ПЕЛАГОНИЈА?

Овој случај не смее да остане само тема на политичка расправа меѓу партиите и нивните медиумски поддржувачи.

Битола има потреба од сериозна економска иницијатива.

Локалната самоуправа, стопанските комори, бизнис-заедницата, земјоделските здруженија и институциите треба да отворат поширока дебата за финансиските потреби на регионот.

Потребно е да се изработи регионална анализа на кредитните потреби и инвестициониот потенцијал на Пелагонија.

Треба да се утврди колку капитал им е потребен на локалните компании, кои производствени капацитети можат да се прошират, кои земјоделски производи имаат потенцијал за извоз и какви финансиски инструменти се потребни за развој на туризмот.

Битола не треба да чека некоја банка да одлучи дали ќе инвестира во регионот. Таа треба да создаде економски аргументи поради кои банките ќе сакаат да инвестираат во Битола.

Во таа смисла, новиот сопственик на Алта банка, доколку дојде до продажба, треба да биде оценуван не само според капиталот што го носи, туку и според развојната стратегија што ќе ја понуди за регионот.

9. ДОВЕРБАТА ВО БАНКИТЕ Е ИНСТИТУЦИОНАЛЕН КАПИТАЛ

Посебно внимание заслужува прашањето за довербата на граѓаните.

Според Фондот за осигурување на депозити, осигурените депозити се надоместуваат до 30.000 евра во денарска противвредност по депонент во една банка, вклучувајќи ја главницата и пресметаната камата до денот на настанување на ризичниот настан.

Ова е важен механизам за заштита на штедачите, но не треба да се меша со гаранција дека секој депозит, без оглед на неговата висина, е целосно осигурен.

Затоа институциите мора да комуницираат јасно, навремено и со проверливи информации.

Ниту паниката е решение, ниту прикривањето на проблемите.

Довербата во банкарскиот систем се гради со транспарентност, професионален надзор, одговорно управување и доследно почитување на законите.

10. ЗАКЛУЧОК: БИТОЛА НЕ СМЕЕ ДА БИДЕ САМО ПОСМАТРАЧ НА СОПСТВЕНАТА ЕКОНОМСКА ИДНИНА

Случајот со Алта банка Битола е повеќе од банкарска приказна. Тој е тест за институциите, за регулаторниот систем, за инвестициската политика и за способноста на локалната економија да ги заштити своите развојни интереси.

Македонскиот банкарски систем, според расположливите агрегатни показатели, има значителна капитална и депозитна основа. Затоа не треба да се создава впечаток дека проблемите на една банка автоматски значат криза на целиот систем.

Но, не треба ниту да се потценува значењето на промените во банкарската сопственост и концентрацијата на финансискиот капитал.

За Битола и Пелагонија, најважно е да се зачува пристапот до квалитетно финансирање, да се поддржат локалните компании и да се создадат услови за нови инвестиции.

Во регионот постојат земјоделски, индустриски, енергетски, туристички и извозни потенцијали кои бараат сериозен капитал. Без достапно и долгорочно финансирање, голем дел од тие потенцијали ќе останат неискористени.

Затоа, иднината на Алта банка не треба да се решава само како прашање на сопственост. Таа треба да се решава и како прашање на економскиот интерес на Битола и Пелагонија.

Битола не треба да бара само банка што ќе ги чува нејзините пари. Битола треба да има финансиска институција што ќе верува во нејзиниот производствен потенцијал, ќе ги финансира нејзините компании и ќе учествува во нејзиниот економски развој.

Зашто, регион без пристап до капитал е регион што потешко создава нова вредност, нови работни места и нова економска перспектива.

А најголемата грешка би била денешната банкарска неизвесност да ја претвориме во уште една пропуштена развојна можност за Битола.

Финансискиот капитал можеби ја менува адресата. Но, економскиот развој мора да остане во регионот.