А БРЕ, МАКЕДОНЧЕ – ПЕСНА ШТО НЕ СТАНА САМО МУЗИКА, ТУКУ ИСТОРИСКА МЕМОРИЈА
Постојат песни што се пеат заради убавата мелодија. Постојат песни што се пеат заради зборовите. А постојат и песни што со текот на времето стануваат многу повеќе од музика – стануваат глас на едно време, сведоштво за една борба и дел од колективната меморија на еден народ.
Таква е песната **„А бре, Македонче“**.
Нејзиното потекло е поврзано со Народноослободителната и антифашистичката борба во Македонија за време на Втората светска војна. Според истражувањата на историчарот Рубин Белчески, песната настанала во есента 1941 година, во кругот на борците на Првиот прилепски партизански одред „Гоце Делчев“.
Во создавањето на песната се поврзуваат три имиња: **Крсте Црвенковски, Коле Чашуле и Ордан Михајлоски – Оцка**. Според ова историско толкување, Црвенковски ја обликувал идејно-политичката порака, Чашуле го напишал текстот, а Оцка ја создал музиката.
Како еден од првите значајни моменти во историјата на песната се посочува партизанскиот собир во селото Царевиќ, на 8 ноември 1941 година. Периодот на нејзиното создавање се сместува во времето меѓу крајот на октомври и почетокот на ноември истата година.
Ова не е само приказна за една песна. Тоа е приказна за времето во кое македонскиот народ се соочувал со окупација, фашизам и борба за слобода. Затоа „А бре, Македонче“ не може да се разбере надвор од историските околности во кои настанала.
## ЕДНА ПЕСНА, ПОВЕЌЕ ТЕКСТУАЛНИ ВАРИЈАНТИ
Интересен дел од историјата на песната е и прашањето за нејзиниот оригинален текст.
Во подоцнежните децении се рашириле различни текстуални варијанти. Во една од нив се пее „клетите фашисти“, додека во сведоштвата за првичната верзија се споменува формулацијата „денешните тирани“.
За ова прашање јавно говорел и Александар Трајковски, потомок на Ордан Михајлоски – Оцка, кој тврди дека првичната верзија го содржела стихот „денешните тирани“ и дека за тоа постои семеен архивски документ.
Ова сведоштво е значајно за истражувањето на текстуалните промени, но треба да се има предвид дека различните верзии се дел од историјата на песната и дека нивното потекло треба да се разгледува врз основа на документи и сведоштва.
Во изведбата што ја споделуваме, ја слушаме познатата варијанта со стихот:
**„Нека разберат клетите фашисти, македонско име нема да загине!“**
Токму оваа верзија е длабоко врежана во колективната меморија на многу генерации Македонци.
## АЛЕКСАНДАР ЏАМБАЗОВ – НОВ МУЗИЧКИ ЖИВОТ НА ЕДНА ИСТОРИСКА ПЕСНА
Особено место во музичкото наследство на Македонија има композиторот и диригент **Александар Џамбазов**, роден на 3 февруари 1936 година во Стапар, Војводина.
Токму годината **1936**, која се појавува на сликата во видеото, се однесува на годината на неговото раѓање. Таа не е година на создавање на песната, ниту датум на оваа изведба.
Џамбазов оставил значаен белег во македонската музичка култура, а неговиот аранжман на „А бре, Македонче“ претставува еден од начините на кои оваа историска песна добила нов оркестарски израз и продолжила да живее пред новите генерации.
Во видеото што го споделуваме настапуваат:
– Јане Димимаглоски
– Никола Стојчески
– Иван Наумовски
– Димитар Кожухаров
Во изведбата учествува **Македонската филхармонија**, под диригентство на **Борјан Цанев**, со аранжман на **Александар Џамбазов**.
Видеото е објавено на YouTube-каналот „Socom Sokom“ на 6 септември 2013 година. Тоа е датумот на објавување на видеото, а не нужно и датумот на самото снимање или изведување.
## ОД ПАРТИЗАНСКАТА БОРБА ДО КОНЦЕРТНАТА СЦЕНА
Токму во тоа е големината на оваа песна: создадена во време на борба, таа не останала затворена во своето историско време.
Преку нови аранжмани, оркестарски изведби и гласовите на различни генерации музичари, „А бре, Македонче“ продолжува да го пренесува своето историско и културно значење.
Кога денес ја слушаме во изведба на Македонската филхармонија, не слушаме само музичка обработка. Слушаме спој на две времиња – времето на нејзиното создавање и времето во кое македонските музичари ја зачувуваат и ја претставуваат пред современата публика.
Затоа е важно да ги паметиме и песната и луѓето поврзани со нејзиното создавање, но и музичарите што придонеле таа да продолжи да живее.
**„А бре, Македонче“ не е само песна од минатото. Таа е дел од нашата историска меморија.**
Да ја слушаме, да ја истражуваме и да ја пренесуваме со почит кон времето, луѓето и борбата од која произлегла.
—
**ИЗВЕДБА ШТО ЈА СПОДЕЛУВАМЕ**
https://www.facebook.com/reel/3019572175053650