Малкумина знаат дека на ова место постоела голема утврдена населба, чии најстари фази археолозите ги поврзуваат со периодот од V до III век пред нашата ера!
На Габавски Рид, на приближно 1.000 метри надморска височина, се наоѓа археолошкиот локалитет Кулишта, познат и како Градиште.
Истражувањата откриле остатоци од импресивен одбранбен систем:
Ѕидините биле градени од правилно обработени камени блокови, поставувани без малтер — извонредно сведоштво за градителските способности на древните жители на овој простор.
Во IV век пред нашата ера, регионот на Охридското Езеро имал значајна стратешка положба.
Во 358 година пред нашата ера, Филип II Македонски водел голем воен поход против Илирите.
Археологот Паско Кузман ја разгледува можноста утврдувањето кај „Свети Еразмо“ да било подигнато или зајакнато во контекст на македонското ширење и обезбедувањето на западните области.
Сепак, директна поврзаност меѓу Филип II и самата изградба на тврдината сè уште не е дефинитивно докажана.
Положбата на Габавски Рид овозможувала надзор над важните патни правци и приодите кон охридско-струшката котлина.
Во подоцнежните векови низ регионот минувала и прочуената римска Виа Игнација — големата сообраќајница што го поврзувала јадранскиот брег со источните делови на Римската Империја.
Ваквите утврдувања имале важна улога во контролата и заштитата на комуникациите.
Едно од најинтересните прашања е вистинското име на древната населба.
Дел од истражувачите ја разгледуваат можноста токму тука да се наоѓал античкиот град Енгелана, поврзан со Енгеланите — древно население од охридскиот регион.
Но археолошката наука сè уште нема конечен доказ за оваа идентификација.
Во подножјето на древното утврдување, кај „Свети Еразмо“, многу векови подоцна се развил значаен ранохристијански комплекс.
Таму археологот Владо Маленко во 1974–1975 година истражувал монументална базилика, долга приближно 53 метри и широка 25 метри, со мозаични подови.
Под делови од базиликата биле откриени и остатоци од постари антички градби.
Важно е да се разликуваат големата тврдина на ридот и постарите градби под базиликата — тие припаѓаат на поширок археолошки комплекс, но не се една иста градба.
Првите позначајни археолошки ископувања на Градиште биле извршени во 1931 и 1932 година, преку соработка на германски и југословенски археолози.
И речиси еден век подоцна, овој локалитет продолжува да отвора прашања за древната историја на Охрид.
Таму, меѓу камењата и растителноста, се зачувани остатоци од утврдување што потсетува на времето на древните владетели, војски и цивилизации.
Дали досега знаевте за оваа древна тврдина?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Few people realize that a large fortified settlement once occupied this hill, with its earliest phases associated with the period between the 5th and 3rd centuries BC!
On Gabavski Rid, at an altitude of approximately 1,000 metres, lies the archaeological site known as Kulishta or Gradište.
Research has documented an impressive defensive system:
The fortification was constructed using carefully shaped stone blocks placed without mortar, demonstrating remarkable ancient engineering skills.
During the 4th century BC, the Lake Ohrid region occupied an important strategic position.
In 358 BC, Philip II of Macedon launched a major military campaign against the Illyrians.
Archaeologist Pasko Kuzman has explored the possibility that the fortification near Saint Erasmus was built or strengthened in connection with Macedonian expansion and the securing of western territories.
However, a direct link between Philip II and the fortress’s construction has not been conclusively established.
The position of Gabavski Rid provided control over important routes and approaches to the Ohrid–Struga basin.
Centuries later, the famous Roman Via Egnatia passed through the region, connecting the Adriatic coast with the eastern territories of the Roman Empire.
Fortifications like this played an important role in controlling and protecting regional communications.
One of the most fascinating questions concerns the original name of the settlement.
Some researchers have suggested that this may have been the location of ancient Engelana, associated with the Engelani, an ancient population of the Lake Ohrid region.
However, this identification remains a hypothesis rather than an archaeologically established fact.
At the foot of the ancient fortress, near Saint Erasmus, an important early Christian complex developed many centuries later.
During excavations in 1974–1975, archaeologist Vlado Malenko investigated a monumental basilica measuring approximately 53 by 25 metres, featuring mosaic floors.
Remains of earlier ancient structures were also discovered beneath parts of the basilica.
The fortress on the hill and the older buildings beneath the basilica are distinct archaeological structures belonging to the wider historical landscape.
The first major excavations at Gradište were conducted in 1931 and 1932 through cooperation between German and Yugoslav archaeologists.
Nearly a century later, the site continues to raise fascinating questions about Ohrid’s ancient past.
Among the stones and vegetation survive remains of a fortress recalling the age of ancient rulers, armies, and civilizations.