ЗА ХРАМОТ И СВЕТИОТ АНТИМИНС

Антиминсот е еден од најсветите и најзначајните литургиски предмети во православното христијанство. Самото име потекнува од грчките зборови „анти“ (наместо) и „менса“ (трпеза, олтар), што буквално значи „наместо олтар“. Тој претставува осветено платно од лен или свила, на кое е прикажано Христовото симнување од Крстот и положувањето во гроб, а во него задолжително се вшиени мошти на христијански маченик. Без антиминс не може да се служи Светата Литургија во православната црква. [en.wikipedia.org], [orthodoxprayer.org]

Историски, антиминсот се појавил во првите векови на христијанството кога Литургијата се служела врз гробовите на мачениците. Со ширењето на Црквата и изградбата на нови храмови, оваа традиција се зачувала преку вградување на мошти во олтарите, а подоцна и во самиот антиминс. Така тој станал симболична врска помеѓу современата Црква и првите христијански сведоци на верата. [orthodoxprayer.org], [newadvent.org]

Во православието антиминсот има и канонско значење. Секој антиминс го потпишува надлежниот епископ, а неговиот потпис претставува благослов и дозвола свештеникот да ја служи Светата Литургија. Затоа антиминсот не е само литургиски предмет, туку и видлив знак на единството меѓу епископот, свештенството и верниците. [stjamesant…ochian.org], [orthodoxprayer.org]

Дали антиминсот постои во Католичката црква?

Одговорот е: да и не.

Во Источните католички цркви (византиски, украински, русински, мелкитски и други), кои се во единство со Рим, антиминсот се користи исто како и во православието. Тој е задолжителен за служба на Божествената Литургија и содржи мошти на светител. [Relics use…CHRusa.com], [catholicdoors.com]

Во Римокатоличката (Латинска) црква традиционално не се употребува антиминс. Негова функција со векови ја извршувал таканаречениот „олтарен камен“ (altar stone), во кој исто така биле вградувани мошти на светители. Тоа се смета за најблизок католички еквивалент на православниот антиминс. [en.wikipedia.org], [ewtn.com], [newadvent.org]

Што е еквивалентот во другите источни христијански цркви?

Во Коптската црква (Египет), како и во некои сириски традиции, наместо платнен антиминс се користи осветена дрвена или камена олтарна плоча. [en.wikipedia.org], [catholicism.wiki]

Во Сириската православна црква постои предмет наречен таблито (Ţablîtho) – осветена дрвена таблица која има иста литургиска функција како антиминсот. Таа се поставува на олтарот и овозможува служење на Светата Евхаристија. [en.wikipedia.org], [catholicism.wiki]

Во Етиопската православна црква постои табот (Tabot), свето осветено дрво кое симболично ја претставува Ковчегот на Заветот и без кое не може да биде осветен храм. Иако не е исто со антиминсот, неговата улога во литургискиот живот е споредлива по својата светост и неопходност. [en.wikipedia.org]

Дали постои „антиминс“ во протестантските цркви?

Во најголемиот дел од протестантските деноминации не постои предмет што директно одговара на антиминсот. Причината е што протестантската теологија генерално не ја нагласува почитта кон моштите на светителите ниту пак бара олтар да биде осветен на истиот начин како во православната и католичката традиција. Литургијата или Господовата вечера може да се служи на обична трпеза која е определена за богослужение.

Што е пандан на антиминсот во исламот?

Во исламот нема директен еквивалент на антиминсот бидејќи исламската теологија не познава свештенство, олтар или евхаристиска жртва. Сепак, најблискиот симболички пандан би бил сеџадето (молитвениот килим). Како што антиминсот создава осветен простор за принесување на Евхаристијата, така молитвениот килим создава чисто и определено место за молитва кон Бога.

Сепак постои суштинска разлика:

• Антиминсот содржи мошти и е осветен од епископ.
• Сеџадето нема светотаински карактер и не мора да биде осветено.
• Без антиминс не може да се служи Литургија.
• Намаз може да се извршува и без килим, доколку местото е чисто.

Симболиката на антиминсот

Антиминсот во себе обединува четири големи симболи:

1. Христовата жртва – преку иконата на Полагањето во гроб.
2. Мачеништвото на светителите – преку моштите вшиени во него.
3. Апостолското преемство – преку потписот на епископот.
4. Единството на Црквата – преку врската меѓу локалната парохија и епископот.

Затоа многу православни богослови велат дека антиминсот е „срцето на олтарот“. Тој не е само парче платно, туку сведоштво дека секоја Света Литургија се служи во заедница со Христос, светителите и целата Христова Црква низ вековите. [orthodoxprayer.org], [stjamesant…ochian.org], [churchembroidery.net]

Оваа длабока богословска и историска симболика го прави антиминсот еден од најзначајните и најмалку познатите свети предмети во христијанската традиција.