Home ФЕЉТОН ФЕЉТОН: ЕДЕН ВЕК ПРОГОН Дел 1: Чакаларов против Каравангелис – Борбата за душата на Костурско

ФЕЉТОН: ЕДЕН ВЕК ПРОГОН Дел 1: Чакаларов против Каравангелис – Борбата за душата на Костурско

Дел 1: Чакаларов против Каравангелис - Борбата за душата на Костурско

by tozo1

ФЕЉТОН: ЕДЕН ВЕК ПРОГОН

Дел 1: Чакаларов против Каравангелис – Борбата за душата на Костурско

„Историјата не се пишува само со победи и порази. Понекогаш таа се пишува со напуштени куќи, затворени цркви, избришани имиња и со луѓе кои целиот живот ја носат болката од изгубениот дом.“


Кон крајот на XIX и почетокот на XX век, Македонија станува едно од најопасните места на Балканот. Формално сѐ уште била дел од Османлиското Царство, но во реалноста веќе претставувала поле на судир меѓу неколку национални програми.

Во селата на Костурско, Леринско и Воденско обичниот човек бил исправен пред страшно прашање:

„Чиј си?“

Не кого сакаш.

Не како се чувствуваш.

Туку кому припаѓаш.

На Егзархијата или Патријаршијата?

На Софија, Атина или Белград?

Во таа борба, македонскиот селанец често бил жртва на интереси многу поголеми од него.


Појавата на Васил Чакаларов

Во селото Смрдеш, Костурско, во 1874 година се родил човек кој подоцна ќе стане една од легендите на македонското револуционерно движење.

Тоа бил Васил Чакаларов, војвода на Македонската револуционерна организација, познат по својата храброст, организациски способности и непомирлив однос кон сите сили кои сакале да го потчинат населението во Костурско. [mk.wikipedia.org], [Македонски…1874-1913)]

Чакаларов многу рано сфатил дека борбата не е само против османлиските власти.

Сѐ почесто низ Костурско почнувале да дејствуваат структури кои се обидувале да го привлечат локалното население на различни национални страни.

Борбата за Македонија веќе започнала.


Владиката кој дојде со мисија

Во истиот период во Костур пристигнува човек кој ќе остави длабока трага во историјата на регионот.

Тоа бил Германос Каравангелис, митрополит на Костурската митрополија.

Во грчката историографија тој често е претставен како борец за грчката кауза.

Во македонската народна меморија неговото име останува поврзано со годините на силна асимилација, притисоци врз населението и борба против словенското население кое не прифаќало грчки национален идентитет.

Неговата активност далеку ги надминувала рамките на црковната служба.

Тој воспоставувал контакти со вооружени андартски чети, локални информатори и влијателни семејства.

Костурската митрополија постепено станувала центар на една поширока политичка и национална борба.


Кога верата станува оружје

За многу македонски села припадноста кон Егзархијата претставувала прашање на јазик, образование и национална самосвест.

Секое преминување од една во друга црковна јурисдикција создавало конфликти.

Селата се делеле.

Семејствата се разделувале.

Соседите престанувале да зборуваат меѓусебно.

Костурско веќе не било само географска област.

Тоа било фронт.


Капетан Метаксас и андартските чети

Но зад владиката стоеле и луѓе со оружје.

Меѓу имињата кои и денес се спомнуваат во сведоштвата од Костурско е и Капетан Метаксас, еден од андартските водачи кои дејствувале на терен.

Додека Каравангелис бил духовниот и политичкиот организатор, андартските капетани биле извршители на теренот.

Тоа биле години во кои села биле посетувани ноќе.

Се барале лојалности.

Се барале дојавувачи.

Се барале сојузници.

Но и предавници.

За многумина Македонци од Костурско, андартските чети останале симбол на насилниот период во кој секоја национална определба можела да значи живот или смрт.


Загатката наречена Коте Руљата

Во оваа сложена приказна се појавува уште една личност.

Контроверзна.

Мистериозна.

И до денес предмет на расправи.

Тоа бил Коте Христов, познат како Коте Руљата.

Првично поврзан со револуционерното движење, Коте подоцна влегува во сериозен конфликт со Организацијата.

Против него дури била изречена смртна пресуда поради обвинувања за самоволие и арамилук, но според историските извори таа не била извршена по интервенција на Гоце Делчев. [mk.wikipedia.org], [bg.wikipedia.org]

Тука започнува една од најголемите историски контроверзи.

Дали Коте бил предавник?

Дали бил човек кој преживувал во сурови времиња?

Или бил фигура искористена од многу поголеми сили?

Историчарите сѐ уште немаат единствен одговор.


Судир што ќе стане легенда

До почетокот на XX век линиите веќе биле повлечени.

Од едната страна биле луѓето на Чакаларов.

Од другата, грчката вооружена пропаганда.

А меѓу нив стоеле личности како Коте.

Селата биле поделени.

Планините станале засолништа.

Секој ден носел нова неизвесност.

Во воздухот веќе се чувствувала бурата што ќе прерасне во Илинденското востание.


Почеток на една подолга трагедија

Она што малкумина го сфаќале тогаш е дека оваа борба нема да заврши со Илинден.

Нема да заврши ниту со Балканските војни.

Ниту со Првата светска војна.

Таа ќе продолжи низ целиот XX век.

Со нови граници.

Со нови власти.

Со нови прогони.

Со преименувани села.

Со затворени училишта.

Со конфискувани куќи.

И конечно, со илјадници деца кои ќе бидат откорнати од своите родители за време на Граѓанската војна во Грција.

Но таа приказна допрва почнува.

Во следниот дел ќе ја отвориме најконтроверзната тема од Костурската револуционерна историја:

„Коте Руљата: Херој, одметник или предавник?“

Продолжува…

SERIAL: ONE CENTURY OF PERSECUTION

Part 1: Chakalarov versus Karavangelis – The Struggle for the Soul of Kostur

“History is not written only through victories and defeats. Sometimes it is written through abandoned homes, closed churches, erased names, and people who carry the pain of a lost homeland throughout their entire lives.”


At the end of the nineteenth century and the beginning of the twentieth century, Macedonia became one of the most dangerous places in the Balkans. Formally, it was still part of the Ottoman Empire, but in reality it had already become a battleground between several competing national programs.

In the villages of Kostur, Lerin, and Voden, ordinary people were confronted with a frightening question:

“Whose are you?”

Not whom do you like.

Not how do you feel.

But to whom do you belong.

To the Exarchate or the Patriarchate?

To Sofia, Athens, or Belgrade?

In this struggle, the Macedonian peasant often became a victim of interests far greater than their own.


The Emergence of Vasil Chakalarov

In the village of Smrdesh, in the Kostur region, a man was born in 1874 who would later become one of the legends of the Macedonian revolutionary movement.

That man was Vasil Chakalarov, a commander of the Macedonian Revolutionary Organization, known for his courage, organizational skills, and uncompromising attitude toward all forces seeking to dominate the population of Kostur. (Vasil Chakalarov)

Chakalarov quickly realized that the struggle was not only against Ottoman authority.

More and more frequently, various structures began operating across the Kostur region, attempting to attract the local population to different national causes.

The struggle for Macedonia had already begun.


The Bishop Who Came with a Mission

During the same period, a man arrived in Kostur who would leave a deep mark on the region’s history.

That man was Germanos Karavangelis, Metropolitan Bishop of Kastoria.

In Greek historiography, he is often portrayed as a defender of the Greek cause.

In Macedonian collective memory, however, his name remains associated with years of intense assimilation efforts, pressure on the local population, and opposition toward the Slavic-speaking inhabitants who refused to accept a Greek national identity.

His activities extended far beyond the responsibilities of a church leader.

He established contacts with armed Greek bands, local informants, and influential families.

Gradually, the metropolitanate of Kastoria became the center of a broader political and national struggle.


When Faith Becomes a Weapon

For many Macedonian villages, affiliation with the Exarchate was not merely a religious issue.

It was a matter of language, education, and national consciousness.

Every transition from one ecclesiastical jurisdiction to another created conflict.

Villages became divided.

Families were torn apart.

Neighbors stopped speaking to one another.

Kostur was no longer merely a geographical region.

It had become a front line.


Captain Metaxas and the Andartes

Yet behind the bishop stood armed men.

Among the names still mentioned in testimonies from the Kostur region is Captain Metaxas, one of the leaders of the Greek armed bands operating in the area.

While Karavangelis served as the spiritual and political organizer, the field commanders acted as the executors on the ground.

These were years during which villages were visited in the dead of night.

Loyalties were demanded.

Informants were sought.

Allies were recruited.

And traitors were hunted.

For many Macedonians of Kostur, the andartes became a symbol of a violent period in which every national affiliation could mean life or death.


The Enigma Called Kote Ruljata

Another figure emerges in this complex story.

Controversial.

Mysterious.

And still debated to this day.

That figure was Kote Hristov, better known as Kote Ruljata.

Initially connected with the revolutionary movement, Kote later entered into serious conflict with the Organization.

A death sentence was reportedly issued against him on charges of lawlessness and banditry, but according to historical accounts, the sentence was never carried out due to the intervention of Goce Delchev.

This is where one of the greatest historical controversies begins.

Was Kote a traitor?

Was he merely a man trying to survive in brutal times?

Or was he a figure manipulated by forces far larger than himself?

Historians still do not agree on a single answer.


A Conflict That Became Legend

By the beginning of the twentieth century, the lines had already been drawn.

On one side stood Chakalarov’s supporters.

On the other stood Greek armed activism.

And between them stood figures such as Kote.

Villages became divided.

The mountains became refuges.

Every day brought new uncertainty.

The storm that would eventually erupt into the Ilinden Uprising was already gathering on the horizon.


The Beginning of a Longer Tragedy

What few people realized at the time was that this conflict would not end with Ilinden.

It would not end with the Balkan Wars.

Nor with the First World War.

Instead, it would continue throughout the entire twentieth century.

With new borders.

New governments.

New persecutions.

Renamed villages.

Closed schools.

Confiscated homes.

And eventually, thousands of children who would be torn away from their parents during the Greek Civil War.

But that story was only just beginning.

In the next installment, we will explore the most controversial figure in the revolutionary history of Kostur:

“Kote Ruljata: Hero, Outlaw, or Traitor?”

To be continued…

Leave a Comment

Are you sure want to unlock this post?
Unlock left : 0
Are you sure want to cancel subscription?