КРВАВИОТ НАСТАН ВО БИТОЛА ВО 1903 година: УБИСТВОТО НА РУСКИОТ КОНЗУЛ РОСТКОВСКИ И НЕГОВАТА ПОВРЗАНОСТ СО КРСТЕ ПЕТКОВ МИСИРКОВ

Замисли ја Битола во летото 1903 година. Градот е под османлиска власт, политичките тензии се големи, револуционерните организации се активни, а европските сили внимателно следат што се случува во Македонија.

Во тој град, каде што дипломатите имаат големо влијание, еден инцидент ќе прерасне во меѓународен скандал.

КОЈ БИЛ АЛЕКСАНДАР РОСТКОВСКИ

Александар Аркадиевич Ростковски бил руски дипломат и конзуларен претставник во Битола, која во тогашните странски документи често се нарекувала Монастир.

Во тоа време, руските конзули не биле само службеници што се занимавале со пасоши и трговија. Тие испраќале извештаи за состојбата во Османлиската Империја, за безбедноста на населението и за дејствувањето на револуционерните организации.

Нивните извештаи можеле да влијаат врз одлуките на големите европски сили. Затоа, положбата на еден конзул во Битола била многу поважна отколку што можеби изгледа денес.

УТРОТО НА 8 АВГУСТ 1903 ГОДИНА

На 8 август 1903 година, за време на Илинденското востание, Ростковски се враќал со пајтон кон Битола. Со него бил и Крсте Петков Мисирков, македонскиот филолог и автор на книгата „За македонцките работи“, кој во тоа време бил поврзан со конзулот како домашен учител на неговите деца.

Кога пајтонот се приближил до османлиска воена стража на периферијата на градот, се случил спор.

Според историските извештаи, Ростковски очекувал стражарот да му оддаде почест. Стражарот, по име Халим, не го направил тоа. Конзулот се вознемирил, излегол од пајтонот и му се обратил на војникот.

Следниот момент, ситуацијата станала трагична.

Халим ја кренал пушката и пукал во рускиот конзул. Ростковски паднал на земја. Потоа следеле уште истрели, а Мисирков бил принуден да се засолни за да си го спаси животот. Американскиот дипломатски извештај од тој период наведува дека конзулот добил истрели и откако веќе бил совладан.

Така, во еден миг, завршил животот на руски дипломат кој со години бил дел од политичкиот и дипломатскиот живот на Битола.

ЗОШТО УБИСТВОТО ПРЕДИЗВИКАЛО ТОЛКАВ ПОТРЕС?

Затоа што не бил убиен обичен патник, туку претставник на Руската Империја. Веста стигнала до руските власти и предизвикала сериозна дипломатска криза со Османлиската Империја.

Русија побарала објаснување и одговорност за убиството. Во кризата биле вклучени и воени притисоци, а руската флота била испратена во османлиските води. Случајот бил поврзан и со барањата за реформи во Македонија, каде што веќе владеела голема нестабилност.

Ова е важен момент: убиството не останало само локална трагедија. Еден инцидент покрај патот на Битола станал меѓународно политичко прашање.

А ШТО СЕ СЛУЧИЛО СО КРСТЕ ПЕТКОВ МИСИРКОВ?

Токму присуството на Мисирков му дава на овој настан посебно значење за македонската историја. Тој бил непосредно поврзан со случката и подоцна оставил сведоштва за неа. Неговото име денес најчесто го поврзуваме со македонскиот литературен јазик, но во 1903 година бил млад човек што се движел низ еден град исполнет со политички тензии и опасности.

РУСКИОТ КРСТ ВО БИТОЛА

Во Битола постои спомен-обележје познато како Руски крст, посветено на Ростковски. Тоа е потсетник на времето кога градот бил во центарот на големите политички и дипломатски судири на Балканот. Споменикот бил обновен во 2003 година, по повод стогодишнината од неговата смрт.

Кога денес ќе прошеташ низ Битола, лесно можеш да поминеш покрај некое старо место и да не знаеш каква приказна се крие зад него. Но пред повеќе од еден век, патиштата околу градот биле сведоци на настани што ги вознемирувале цареви, дипломати и воени команданти.

ТОА Е СТАРА БИТОЛА — ГРАД ВО КОЈ ПОНЕКОГАШ ЕДЕН ЕДИНСТВЕН ИСТРЕЛ МОЖЕЛ ДА ОДЕКНЕ МНОГУ ПОДАЛЕКУ ОД НЕГОВИТЕ УЛИЦИ