ФЕЉТОН: ЕДЕН ВЕК ПРОГОН
Дел 2: Коте од Руља – Херој, одметник, предавник?
Средбата што ја промени историјата на Костурско 
Кога денес се анализира животот на Коте Руљата, лесно е да се западне во искушение тој да биде претставен исклучиво како херој или исклучиво како предавник. Но историјата ретко е толку едноставна.
Роден во 1863 година во селото Руља, во областа Корешта, Константин Христов Саров, попознат како Коте Руљата, израснал во време кога Османлиската Империја постепено ја губела контролата врз Македонија, а различни балкански национални програми сè поотворено се судирале за влијание врз локалното население.
Без формално образование, Коте уште млад се одметнал во планините на Костурско. Заедно со своите соработници учествувал во акции против локални бегови и османлиски насилници, стекнувајќи значителен углед меѓу дел од населението. Истовремено, неговите методи често излегувале надвор од рамките на она што подоцна ќе го прифати Македонската револуционерна организација.
Во 1899 година Коте стапил во контакт со револуционерните дејци Лазар Поп Трајков и Павел Христов, кои настојувале да ги стават под контрола сите локални вооружени групи во Костурско. Така тој бил привлечен кон револуционерното движење и добил можност да дејствува во рамките на пошироката организациска мрежа.
Но уште од самиот почеток неговиот темперамент и склоноста кон самостојно дејствување предизвикувале незадоволство кај организациското раководство.
Судирот со Организацијата
Со текот на времето конфликтот меѓу Коте и раководството на Организацијата станувал сè подлабок.
Додека раководителите настојувале да воспостават дисциплина и строга организациска контрола, Коте продолжувал да дејствува според сопствени правила.
Неговите постапки предизвикувале сериозна загриженост кај дејците во Костурско, а незадоволството достигнало таков степен што против него била изречена смртна пресуда.
Во 1900 година бил извршен првиот обид за негова ликвидација.
Тој обид не успеал.
Но токму тогаш започнува најконтроверзното поглавје во неговиот живот.
Каравангелис ја препознава можноста
По неуспешниот атентат, Коте воспоставил контакт со Германос Каравангелис, митрополитот на Костур и една од највлијателните личности на грчката политика во Македонија.
Според мемоарските записи што му се припишуваат на Каравангелис, тој настојувал да го убеди Коте дека иднината на Македонија не лежи во револуционерното движење, туку во грчката национална кауза.
Во разговорите користел историски, верски и политички аргументи. Му зборувал за античка Македонија, за Патријаршијата и за улогата на Грција во регионот. Истовремено му нудел лична поддршка, углед и образование за неговите деца.
Според дел од македонските историски извори, токму тогаш започнала постепената политичка трансформација на Коте.
Без разлика дали оваа средба се толкува како убедување, политички договор или прагматичен компромис, таа претставува една од клучните пресвртници во историјата на Костурско.
Децата во Атина и новите сојузи
Во повеќе историски трудови се наведува дека синовите на Коте биле испратени на школување во Атина.
Овој податок, доколку се земе како точен, покажува дека грчката политика во Македонија не се темелела само на вооружена активност.
Таа настојувала да создаде долгорочни врски со влијателни локални водачи и нивните семејства.
Во исто време Коте сè почесто воспоставувал контакти со личности и кругови што биле блиски до грчката пропаганда, со што дополнително се продлабочувал јазот меѓу него и револуционерното раководство во Костурско.
Илинден и последната шанса за помирување
Интересно е што дури и по сите конфликти и недоразбирања, за време на Илинденското востание некои дејци на Организацијата сè уште биле подготвени да соработуваат со него.
Според одредени историски сведоштва, Лазар Поп Трајков привремено му простил дел од претходните постапки и повторно го вклучил во одделни востанички активности.
Ова покажува дека дури и во најдраматичните моменти од востанието, раководителите на Организацијата сè уште верувале дека Коте може да биде вратен во револуционерниот табор.
Но настаните што следувале по задушувањето на востанието засекогаш ја затвориле таа можност.
Од војвода до симбол на поделбата
Во годините што следувале, Коте сè повеќе се поврзувал со грчките вооружени структури и со андартското движење.
Во македонската историографија токму овој период најчесто се посочува како причина поради која неговото име останало запаметено како симбол на расколот и поделбите во Костурско.
Во грчката историографија, пак, тој е претставен како борец на грчката национална кауза и како еден од претходниците на т.н. Македонска борба.
По Балканските војни, неговото родно село Руља било преименувано во Котас, а неговата куќа претворена во музеј. Денес во селото постои и споменик што го претставува како херој на грчката страна.
Херој, предавник или трагична фигура?
Причината поради која личноста на Коте Руљата и денес предизвикува толку различни толкувања е едноставна.
Неговиот живот ги содржи сите противречности на Македонија од почетокот на XX век.
Во него се преплетуваат:
- борбата против османлиските насилници;
- револуционерното движење;
- личните амбиции;
- националните пропаганди;
- вооружените судири;
- трагедијата на поделените семејства и села.
Затоа Коте Руљата останува една од најконтроверзните личности во историјата на Егејска Македонија.
За едни тој е предавник на револуционерната кауза.
За други е човек кој избрал страна во време на хаос и неизвесност.
А за трети е трагичен симбол на една Македонија што била растргната меѓу спротивставени национални проекти и големи балкански интереси.
Оваа сложеност е причината поради која, повеќе од еден век по неговата смрт, името на Коте Руљата сè уште предизвикува расправии, емоции и историски дебати.
The Meeting That Changed the History of Kostur
When analyzing the life of Kote Ruljata today, it is tempting to portray him either as a hero or as a traitor. History, however, is rarely that simple.
Born in 1863 in the village of Rulja, in the Korešta region, Konstantin Hristov Sarov, better known as Kote Ruljata, grew up during a time when the Ottoman Empire was gradually losing its grip over Macedonia, while competing Balkan national movements were increasingly struggling for influence over the local population.
Without any formal education, Kote became an outlaw at a young age and spent much of his life in the mountains of the Kostur region. Together with his companions, he took part in actions against local beys and Ottoman oppressors, earning considerable respect among part of the population. At the same time, his methods often exceeded the limits that the Macedonian Revolutionary Organization would later seek to impose.
In 1899, Kote established contact with revolutionary activists Lazar Pop Trajkov and Pavel Hristov, who were attempting to bring all local armed groups in Kostur under the authority of the Organization. Through them, he was drawn into the revolutionary movement and given the opportunity to operate within a broader underground network.
Yet from the very beginning, his independent character and tendency to act according to his own rules created tension with the leadership.
Conflict With the Organization
As time passed, the conflict between Kote and the Organization’s leadership became increasingly serious.
While the revolutionary leaders sought to establish discipline and centralized control, Kote continued to operate according to his own judgment.
His actions caused growing concern among the activists in Kostur, and eventually dissatisfaction reached such a level that a death sentence was issued against him.
In 1900, the first attempt to assassinate him was carried out.
The attempt failed.
But it was at that very moment that the most controversial chapter of his life began.
Karavangelis Recognizes an Opportunity
Following the failed assassination attempt, Kote established contact with Germanos Karavangelis, the Metropolitan of Kastoria and one of the most influential figures of Greek policy in Macedonia.
According to memoirs attributed to Karavangelis, he sought to convince Kote that the future of Macedonia did not lie with the revolutionary movement but with the Greek national cause.
In these discussions, he employed historical, religious, and political arguments. He spoke about ancient Macedonia, the Patriarchate, and the role of Greece in the region. At the same time, he reportedly offered personal support, prestige, and educational opportunities for Kote’s children.
According to a number of Macedonian historical studies, this marked the beginning of Kote’s gradual political transformation.
Whether interpreted as persuasion, a political agreement, or a pragmatic compromise, this meeting remains one of the most significant turning points in the history of the Kostur region.
The Children in Athens and New Alliances
Several historical accounts state that Kote’s sons were sent to Athens for education.
If accepted as accurate, this detail illustrates that Greek policy in Macedonia was not based solely on armed activity.
It also sought to create long-term relationships with influential local leaders and their families.
At the same time, Kote increasingly established contacts with circles connected to the Greek national movement, widening the gap between himself and the revolutionary leadership in Kostur.
Ilinden and the Last Chance for Reconciliation
Interestingly, despite all previous conflicts and disagreements, some leaders of the Organization remained willing to cooperate with Kote during the Ilinden Uprising.
According to certain historical testimonies, Lazar Pop Trajkov temporarily forgave some of Kote’s earlier actions and once again involved him in specific insurgent activities.
This indicates that even during the most dramatic period of the uprising, senior revolutionary leaders still believed that Kote could be brought back into the revolutionary camp.
However, the events that followed the suppression of the uprising permanently closed that possibility.
From Revolutionary Leader to Symbol of Division
In the years that followed, Kote became increasingly associated with Greek armed structures and the andart movement.
In Macedonian historiography, this period is most often cited as the reason why his name became synonymous with division and political fragmentation in the Kostur region.
In Greek historiography, on the other hand, he is portrayed as a fighter for the Greek national cause and as one of the forerunners of the so-called Macedonian Struggle.
After the Balkan Wars, his native village of Rulja was renamed Kotas, and his house was converted into a museum. Today, a monument in the village commemorates him as a hero of the Greek side.
Hero, Traitor, or Tragic Figure?
The reason why the figure of Kote Ruljata continues to provoke such different interpretations is simple.
His life embodies all the contradictions of Macedonia at the beginning of the twentieth century.
Within his story are intertwined:
- the struggle against Ottoman oppression;
- the revolutionary movement;
- personal ambitions;
- competing national propagandas;
- armed conflicts;
- the tragedy of divided families and villages.
For this reason, Kote Ruljata remains one of the most controversial figures in the history of Aegean Macedonia.
To some, he was a traitor to the revolutionary cause.
To others, he was a man who chose a side during a time of chaos and uncertainty.
And to many, he stands as a tragic symbol of a Macedonia torn apart by competing national projects and larger Balkan interests.
It is this complexity that explains why, more than a century after his death, the name of Kote Ruljata continues to provoke debate, emotion, and historical controversy.
